Nhân dịp năm mới,xin tưởng nhớ Huynh trưởng quá cố Vĩnh Hanh Thái Chí Bình, một thành viên Ban Điều hành lớp tu học bậc Kiên của Phân Ban Gia Đình Phật Tử Tp Hồ Chí Minh.

1.Quà tặng

Là một vật của người này , mang đến tặng một người khác hoặc là đồ vật được dâng cúng tặng cho một người là bậc trưởng thượng được tôn kính. Việc làm này được diễn ra trong phạm vi gia đình, trong cộng đồng xã hội, trong nghi lễ tôn giáo. Nó thể hiện tình cảm và sự quý mến giữa mọi người, giữa cá nhân với cộng đồng, giữa người có đức tin tôn giáo đối với các bậc Thầy tôn kính của mình. Có thể nói khi có sự hình thành cộng đồng xã hội con người là đã có xuất hiện sự trao tặng, dâng cúng vật phẩm mà chúng ta gọi là quà biếu.

Gần Tết đến, con gái tôi từ cơ quan chở về năm chậu hoa hồng tỉ muội, loại nhỏ cây, nhỏ lá, nhỏ bông. Nhìn năm chậu hoa đều màu trắng nhạt, tôi cứ tưởng con vô ý mua chi cả năm chậu đều cùng một màu. Tôi hỏi sao con không mua có nhiều màu sắc cho vui, nó cười và nói đây là quà của chị bạn trong cơ quan cho. Như hiểu ý tôi, nó vừa cười vừa nói mấy anh chị trong cơ quan cũng thắc mắc về các chậu hồng tỉ muội, tuy đẹp nhưng chỉ có một màu trắng nhạt nên trông không được vui mắt lắm. Tôi phì cười và nói với theo, của cho mà.

2.Tâm cho

Khi muốn cho tặng một món đồ gì cho người khác là chúng ta muốn biểu lộ , muốn nói với họ sự quan tâm của chúng ta. Sự quan tâm này xuất phát từ hai nguyên lý căn bản trong cuộc sống con người: Tình cảm quí mến và ân nghĩa đáp đền. Với Tâm cho tặng, người đời thường xuất phát từ sự quý mến đối tượng mình cho, do đó của cho, vật cho xuất phát từ sự trân trọng quý mến này mà ra, nó được tạo ra bởi năng lực, của cải và phù hợp với hoàn cảnh sống của chính người cho. Vì thế, khi quyết định của cho và khi nhìn vào của cho, người có tâm cho như thế nào thì nó hiển hiện ra như thế ấy. Có ba trường hợp và trạng huống đối với người cho:

Một là cường điệu khoe khoang, muốn lợi dụng việc cho vì mục đích danh, lợi, dùng tiền bạc, của cải như là sức mạnh của quan hệ xã hội.

Hai là giữ đúng mực sự quý mến, của cho phù hợp với khả năng và hoàn cảnh của mình dù là một đồ vật tự tạo hay một nải chuối, một bó rau do mình tạo ra.

Ba là vật cho không tương xứng với mối quan hệ, tình cảm của đối tượng nhận của cho. Sự không tương xứng này xuất hiện trong hai tình huông: Cho vì lo sợ, vì muốn cầu cạnh, lo lót dù rất ghét, thậm chí căm giận và cho có lệ , hình thức vì tiếc công tiếc của.

Như vậy, việc cho tặng, dâng cúng vốn là một việc làm đầy tính nhân văn của con người, vì do tâm cho hẹp hòi, sợ hãi , mưu cầu lợi dụng … đã làm việc cho này trở nên thô thiển, bị lạm dụng để cầu cạnh lợi danh.

3.Tâm nhận

Người nhận và người cho là hai mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau để Tâm cho, vật cho không bị hủy hoại bởi sự khinh bỉ, dối trá. Có hai yếu tố góp phần làm nên sự gắn bó nghĩa tình đó:

Với tâm hoan hỉ và trân trọng

Việc cho và nhận quà tặng là một nét văn hóa trong đời sống cộng đồng xã hội lâu đời ở nước ta. Nó xuất hiện trong mọi hoạt động của gia đình, ngoài xã hội và được xem là yếu tố rang buộc tình nghĩa của mọi người trong cộng đồng gắn bó với nhau. Do đó người cho, vật cho, người nhận tâm nhận như thế nào để mối quan hệ nghĩa tình đó ngày càng thắm thiết. Muốn vậy, cả hai người cho và người nhận đều là hai người đồng điệu, hoan hỷ vả có sự tương kính. Một khi tâm cho và tâm nhận xuất phát từ lợi dụng, từ nhiều ít, từ quý giá tầm thường … thì tức khắc việc cho-nhận trở nên phi pháp, bị người đời và luật lệ chê bai,lên án.

Với sự hiểu biết thấu đáo lý Nhân duyên, quả báo

Dù là người ít học hay đỗ đạt, chức quyền, việc cho và nhận quà là một hành động đang diễn ra trong cuộc sống.. Nó luôn luôn bị chi phối bởi đạo lý nhân quả. Người cho và người nhận đều nằm trong chuỗi lý nhân quả đó, không sai khác được. Nếu cho là nguyên nhân thì quả là người nhận; nếu cho là quả thì nguyên nhân là người nhận. Dù là nhân hay quả, người cho và người nhận đều biết rõ nhân quả của việc cho và nhận của mình. Khi nhận thức thấu đáo nguyên lý này thì người cho và người nhận phải đứng trên những giá trị tinh thần truyền thống của cộng đồng như ‘kính lão đắc thọ”, ‘tôn sư trọng đạo”, “kính trên nhường dưới”, “trọng nghĩa khinh tài’, “cọp chết để da, người ta chết để tiếng”…Đấy là những chuẩn mực giá trị để người cho cũng như người nhận nhận thức đầy đủ hành vi và việc làm của mình sao cho khi nhận quà cũng như lúc cho quà vẫn một mực giữ tâm an vui, tương kính, không phô trương, lợi dụng, không tự ti, khinh rẻ.

4.Đức Phật dạy

Đối với người con Phật, việc cho và nhận là hai hành vi được qui định trong giới và hạnh của mỗi người chúng ta. Cho là Bố thí, là Cúng dường; nhận là Lòng từ, là Phước điền. Vì thế, đối với người con Phật, việc cho việc nhận đều phải đúng pháp, để người cho và người nhận đều được phước báu, an vui. Do đó, điều quan trọng không nằm ở chỗ người cho người nhận, ở vật cho vật nhận mà ở chỗ Tâm cho, Tâm nhận. Khi Tâm cho-Tâm nhận trong tỉnh thức và thương yêu thì của cho và vật nhận đều có giá trị lớn lao như nhau.

Trong kinh Đại Bảo Tích, tập 5, Pháp hội Thọ ký Ảo sư Bạt đà la, Đức Phật có nói kệ tán thán sở nguyện cúng dường của Ảo sư Bạt đà la, một cách viên mãn:

Nơi người cúng vật cúng

Người thọ nếu có thể

Tâm đều vô phân biệt

Đây là cúng viên mãn.

Đối với thế gian, người ta gọi là cho, tặng, nhưng đối với người con Phật thì việc này trở thành một pháp hành đối với bản thân của mình trong quá trình sống, tu tập và gọi là dâng, cúng. Bởi đối với người con Phật, hành động dâng, cúng là thể hiện tánh thấy biết mối quan hệ bình đẳng giữa người cúng, vật cúng cũng như giữa người thọ vật thọ mà Đức Phật gọi là cúng viên mãn, thọ viên mãn. Câu chuyện về bà già ăn xin cúng ba xu dầu đốt đèn cúng dường chư Phật là một ẩn dụ đầy đủ nhất cho việc cho tặng, dâng, cúng dường của chúng ta. Từ trạng huống phước báu, đúng pháp sang trạng huống tội lỗi, phạm pháp chỉ là sự chuyển hóa từ Tâm an lạc sang Tâm tham cầu, mong muốn lợi lạc cho riêng mình mà thôi, không có một ngoại lệ nào cho bất cứ một ai trong tứ chúng của đạo Phật.

5.Cho và nhận

Là hai pháp của thế gian. Đối với người con Phật, chúng ta nhận biết Đức Phật đã lấy pháp thế gian để làm phương tien thiện xảo trong quá trình giáo hóa, chữa bệnh cho chúng sinh hầu nhanh chóng ‘ngộ nhập Phật tri kiến” để luôn được an lạc, yên bình. Món quà mà Ngài trao tặng cho chúng sinh cho đến nay, trải qua hơn 25 thế kỷ, vẫn còn là một món quà vô cùng lớn lao, cao quý và hữu dụng biết bao. Như Ngài đã dạy: của cho, người cho; người cúng, vật cúng đều viên mãn, vô phân biệt. Thế nhưng để có được sự viên mãn đó, người con Phật chúng ta cần nỗ lực tinh tấn, chuyên cần, giữ gìn giới hạnh, sống và làm việc đúng pháp: Việc lành, thiện siêng làm dù nhỏ, việc xấu ác phải tránh xa. Có như thế chúng ta mới chuyển hóa được tâm nhận viên mãn như ước nguyện của Đấng Từ phụ của chúng ta, một việc làm cụ thể, đáp đền muôn một món quà Từ ân của Ngài.

 

Vĩnh Hanh Thái Chí Bình.

(VHPG 231)