Trong đời sống hàng ngày, nhiều người cạo sạch tóc có thể là do ước nguyện một điều gì đó hoặc do quan điểm vệ sinh, do sở thích, thẩm mỹ. . . việc cạo tóc cũng là một truyền thống khá phổ biến trong Ấn giáo, Hồi giáo, Thiên chúa giáo. Trong Phật giáo, hầu như tất cả Tăng Ni đều cạo tóc (thường gọi là thế phát, tịnh phát, trang phát, lạc phát . . .)

Khi Đức Phật từ bỏ ngai vàng, gia đình để xuất gia, Ngài ra khỏi thành Ca Tỳ La Vệ rồi vượt sông A Nô Ma, đến bờ bên kia , Ngài tự cắt bỏ râu tóc, mặc áo cà sa, trở thành một tu sĩ không nhà. Theo kinh Quá Khứ Nhân Quả, khi Đức Phật thế phát, Ngài nguyện: “Nay tôi cạo bỏ râu tóc, nguyện cùng với tất cả, đoạn trừ phiền não, tạp chướng”. Luận đại trí độ cũng ghi: “Cạo tóc, mặc áo nhuộm, ôm bát khất thực, đó là pháp phá trừ phiền não’.

Như vậy, việc cạo tóc của chư Tăng Ni Phật giáo mang ý nghĩa của sự đoạn trừ phiền não, tham ái, tập chướng, xuất gia làm Sa môn, hướng đến giải thoát. Ngoài ra việc cạo tóc cũng nhằm loại bỏ sự trang sức, vẻ đẹp bề ngoài, loại bỏ các ký sinh trùng.

Theo truyền thống Phật giáo Bắc tông, trong các Đại giới đàn, sau khi thọ giới Bồ tát, hầu hết chư Tăng Ni đều tự nguyện để 3 đốm nhang cháy trên đầu thành sẹo suốt đời, trong ý nghĩa cúng dường Tam bảo và là bước đầu thực hiện hạnh nguyện Bồ tát. Có một số cư sĩ nhân lễ này thọ giới Bồ tát tại gia , cũng phát nguyện đốt hương như các vị Tăng Ni. Sự việc này được gọi là đốt hương cúng dường. Ba đốm hương tượng trưng cho: 1/ Lòng kính tín Tam bảo, hoặc 2/ Ba thệ nguyện là đoạn trừ tập nhiễm và ý nghĩ xấu, vun trồng thiện nghiệp, thủ đắc trí tuệ để giúp người khác thoát khổ, hoặc 3/ Sự tu tập giới, dịnh, tuệ. (Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng để cho da thịt cháy như vậy là không cần thiết và có hại cho sức khỏe. năm 1983, Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc có văn thư bảo rằng đốt nhang trên đầu không có nguồn gốc trong Phật giáo và có hại cho sức khỏe, từ nay nên bỏ đi.

Cạo tóc, đốt nhang trên đầu dĩ nhiên không quan trọng bằng sự thể hiện cái nội dung cốt lõi mà hai điều này tượng trưng. Đó là cái tâm đoạn trừ phiền não, ly tham, kính tín Tam bảo, kiên trì tu tập, tinh tấn trong giải thoát.

BÀNG ẨN

(VHPG 41)